Phạm vi điều chỉnh của Luật quy định về hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (hoạt động trí tuệ nhân tạo) ; quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân có liên quan và quản lý Nhà nước đối với hoạt động trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.
Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam
Với 8 chương, 35 điều, Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam đã đưa ra các quy định liên quan toàn bộ đến các hệ thống AI, từ hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai đến sử dụng. Luật cũng xác định nguyên tắc cơ bản trong hoạt động về AI tại Việt Nam, đó là (1) Lấy con người làm trung tâm; bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia; tuân thủ Hiến pháp và pháp luật (2) AI phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Bảo đảm duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống AI; an toàn hệ thống, an ninh dữ liệu và bảo mật thông tin; khả năng kiểm tra và giám sát quá trình phát triển và vận hành hệ thống AI (3) Bảo đảm công bằng, minh bạch, không thiên lệch, không phân biệt đối xử và không gây hại cho con người hoặc xã hội; tuân thủ chuẩn mực đạo đức và giá trị văn hóa Việt Nam; thực hiện trách nhiệm giải trình về các quyết định và hệ quả của hệ thống trí tuệ nhân tạo (4) Thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo xanh, bao trùm và bền vững; khuyến khích phát triển và ứng dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo theo hướng sử dụng hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI
Theo đó, các thông tin cá nhân của người dân như hình ảnh khuôn mặt, giọng nói, số định danh, thói quen sinh hoạt… khi được thu thập và xử lý bằng AI phải đúng mục đích, đúng quy định của pháp luật. Các hành vi lợi dụng AI để theo dõi, xâm phạm đời sống riêng tư, thu thập dữ liệu trái phép đều bị nghiêm cấm và xử lý nghiêm minh. Quy định này giúp người dân yên tâm hơn khi sử dụng các dịch vụ số, hạn chế nguy cơ bị lộ lọt, đánh cắp thông tin cá nhân.
Ngoài ra, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng nhấn mạnh AI không được thay thế hoàn toàn vai trò quyết định của con người trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Các hệ thống AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, phân tích, gợi ý; mọi quyết định quan trọng vẫn phải do con người xem xét, chịu trách nhiệm. Điều này nhằm tránh tình trạng máy móc, thuật toán tự động đưa ra các đánh giá, kết luận thiếu công bằng, gây thiệt hại cho người dân.
Một điểm đáng chú ý khác là Luật Trí tuệ nhân tạo hướng tới phòng, chống hiệu quả các hành vi vi phạm pháp luật sử dụng AI. Thực tế thời gian qua cho thấy, các đối tượng xấu đã lợi dụng AI để tạo video, hình ảnh, giọng nói giả (deepfake) nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bôi nhọ danh dự cá nhân, tung tin giả gây hoang mang dư luận. Luật Trí tuệ nhân tạo là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng Công an nhân dân, đấu tranh, xử lý nghiêm các loại tội phạm mới này, đồng thời tăng cường bảo vệ Nhân dân trước các thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Bên cạnh việc bảo vệ, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng khuyến khích người dân sử dụng AI đúng pháp luật trong học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và sáng tạo. Người dân được tạo điều kiện tiếp cận các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả công việc, cải thiện đời sống, nhưng phải tuân thủ quy định của pháp luật, không sử dụng AI để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc gây ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội.
Luật Trí tuệ nhân tạo thể hiện rõ quan điểm của Quốc hội và Bộ Công an trong việc phát triển công nghệ gắn với bảo đảm an ninh, an toàn xã hội và quyền lợi chính đáng của Nhân dân. Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách thông minh, có trách nhiệm, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.
Việc hiểu đúng và thực hiện đúng Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp bảo vệ bản thân mỗi người dân, mà còn góp phần quan trọng vào sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số./.
Nguồn: Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao